Terimler Sözlüğü (Glossary)
Bu sözlük, vNext platformu etrafında kullanılan terimleri iş birimi perspektifinden açıklar ve teknik karşılıklarıyla eşleştirir. Amaç, iş birimleri ile teknik ekipler arasında ortak bir dil oluşturmaktır.
A
Audit Trail (Denetim İzi)
Bir akışın her adımının, her geçişinin ve her dış çağrısının zaman damgalı kayıt altına alınması. Düzenleyici denetimlerde "kim, ne zaman, hangi veriyle?" sorularına cevap verir.
| İş perspektifi | "Geçen ay hangi başvuru hangi operatör tarafından onaylandı?" |
| Teknik karşılık | Audit trail — transition + task execution kayıtları |
| İlgili sayfa | İş Riskleri ve Azaltım |
Akış (Workflow)
Bir iş sürecinin baştan sona tanımlanmış hali. Adımları, kuralları, koşulları ve entegrasyon noktalarını içerir.
| İş perspektifi | "Kredi başvuru süreci", "Müşteri onboarding akışı" |
| Teknik karşılık | Workflow — state machine olarak modellenmiş akış tanımı |
| İlgili sayfa | Workflow |
Akış Instance'ı (Workflow Instance)
Bir akış tanımının çalışan bir kopyası. Her müşteri başvurusu, her transfer talebi birer instance'tır.
| İş perspektifi | "Ahmet Bey'in kredi başvurusu", "Bugünkü 147 numaralı transfer" |
| Teknik karşılık | Workflow Instance — benzersiz ID ile tanımlanan çalışan süreç |
| İlgili sayfa | Instance Data |
Alt Akış (Sub-Flow)
Bir akışın içinden başka bir akışı tetiklemesi. Karmaşık süreçleri küçük, yönetilebilir parçalara ayırır.
| İş perspektifi | "Onboarding sırasında KYC sürecini başlat" |
| Teknik karşılık | Sub-Flow Task, Sub-Process Task |
| İlgili sayfa | ISubFlowMapping |
B
Breaking Change (Kırıcı Değişiklik)
Bir bileşenin yeni sürümünün, mevcut kullanıcıları veya bağımlı süreçleri etkileyecek şekilde geriye uyumsuz davranış değişikliği yapması. vNext'te bu değişiklikler resmi olarak duyurulur ve migration adımları belgelenir.
| İş perspektifi | "Yeni sürüm geldi, KKB sorgusu artık ek alan döndürüyor — eski raporlar etkilenir mi?" |
| Teknik karşılık | Breaking change — semantic versioning'de MAJOR sürüm artışı |
| İlgili sayfa | İş Riskleri ve Azaltım, Release Strategy |
C
Citizen Developer
Yazılım geliştirme arka planı olmadan veya az kod yazarak iş süreçleri inşa edebilen kişi. Tipik olarak iş analisti, süreç sahibi, operasyon uzmanı. vNext'in tanım-odaklı modeli bu rolü güçlendirmek için tasarlanmıştır.
| İş perspektifi | "Kredi onay eşiğini değiştirmek için BT bileti açmama gerek yok" |
| Teknik karşılık | Low-code persona — workflow/task definition'larıyla doğrudan çalışan kullanıcı |
| İlgili sayfa | Manifesto, Ürün Yönü ve Sınırlar |
Cloud-Native
Uygulamaların başlangıçtan itibaren bulut ortamı (konteyner, orkestrasyon, mikroservis, dağıtık veri) için tasarlanması yaklaşımı. vNext cloud-native bir SaaS olarak tasarlanmıştır.
| İş perspektifi | "Ülke bazlı bölgesel kurulum, yük arttığında otomatik büyüme" |
| Teknik karşılık | Cloud-native — konteynerleştirilmiş, ölçeklenebilir, dağıtık mimari |
| İlgili sayfa | Manifesto |
D
Dapr (Distributed Application Runtime)
Mikroservis uygulamaları için building block sağlayan açık kaynaklı runtime. vNext, dış sistem entegrasyonunu Dapr building block'ları üzerinden standartlaştırır: service invocation, pub/sub, bindings, state store, secrets.
| İş perspektifi | "RabbitMQ'dan Kafka'ya geçmek istiyoruz, süreçlerimizi yeniden yazmamız gerekir mi?" → Hayır |
| Teknik karşılık | Dapr — sidecar bazlı, sağlayıcı agnostik distributed runtime |
| İlgili sayfa | Yetenekler |
Domain (İş Alanı)
Platformda birbirinden bağımsız çalışan iş alanı. Her domain kendi kurallarına, verilerine ve altyapısına sahiptir.
| İş perspektifi | "Onboarding departmanı", "Ödeme sistemleri birimi" |
| Teknik karşılık | Domain — izole runtime + database + messaging |
| İlgili sayfa | Domain Topology |
Durum (State)
Bir akış instance'ının o anki bulunduğu nokta. "Onayda", "Beklemede", "Tamamlandı" gibi.
| İş perspektifi | "Başvuru şu an onayda bekliyor" |
| Teknik karşılık | State — workflow state machine'deki aktif düğüm |
| İlgili sayfa | Workflow |
Durum Geçişi (Transition)
Bir durumdan diğerine geçiş. Belirli koşullar sağlandığında otomatik veya kullanıcı tetiklemesiyle gerçekleşir.
| İş perspektifi | "Başvuru onaylandı → sözleşme aşamasına geçti" |
| Teknik karşılık | Transition — state'ler arası geçiş kuralı |
| İlgili sayfa | Mappings |
E
Execution API
vNext'in iç görev yürütümünden sorumlu API host'u. Task invoker'ları, background processing ve uzun süren işler bu servis üzerinde koşar.
| İş perspektifi | "Onay aşamasındayken sistem hangi servisi çağırıyor?" |
| Teknik karşılık | BBT.Workflow.Execution.HttpApi.Host |
| İlgili sayfa | Architecture |
Entegrasyon (Integration)
Platformun dış sistemlerle (core banking, bildirim, KYC vb.) bağlantı kurması.
| İş perspektifi | "KYC sorgusu yapılıyor", "SMS gönderiliyor" |
| Teknik karşılık | HTTP Task, DaprService Task, DaprPubSub Task |
| İlgili sayfa | HTTP Task, DaprService Task |
ETag (Çakışma Koruması)
Aynı veri üzerinde birden fazla kişinin eşzamanlı çalışması durumunda veri kaybını önleyen mekanizma.
| İş perspektifi | "İki operatör aynı başvuruyu aynı anda güncellemeye çalıştı — sistem ikincisini uyardı" |
| Teknik karşılık | ETag-based optimistic concurrency control |
| İlgili sayfa | Çekirdek Prensipler |
F
Function (Fonksiyon)
Birden fazla workflow'da yeniden kullanılabilen, ortak iş mantığı parçası. Hesaplama, validasyon ve dönüşüm gibi yardımcı işler için kullanılır.
| İş perspektifi | "TC kimlik doğrulama mantığı tüm akışlarda aynı çalışsın" |
| Teknik karşılık | Function definition — workflow'ların functions dizisinde tanımlanır |
| İlgili sayfa | Architecture |
G
Görev (Task)
Bir akış adımında gerçekleştirilen iş birimi. API çağrısı, karar verme, bekleme, bildirim gönderme gibi.
| İş perspektifi | "Bu adımda KYC sorgusu yapılıyor", "Müşteriye SMS atılıyor" |
| Teknik karşılık | Task — workflow step'te çalıştırılan işlem birimi |
| İlgili sayfa | Task Types |
I
Inbox / Outbox Pattern
Olayların (event) ve mesajların kayıpsız ve tam-bir-kez işlenmesi için kullanılan dağıtık sistem deseni. Outbox: yayınlanacak mesajlar kalıcı saklanır ve worker tarafından gönderilir. Inbox: alınan olaylar idempotent olarak işlenir.
| İş perspektifi | "Sistem çökse bile yayınlanacak müşteri bildirimleri kaybolmasın" |
| Teknik karşılık | Inbox/Outbox workers — BBT.Workflow.Workers.Inbox/Outbox |
| İlgili sayfa | Değer Önerisi, İş Riskleri ve Azaltım |
K
Koşul (Condition)
Akıştaki bir karar noktası. Veri durumuna göre farklı yollara dallanma sağlar.
| İş perspektifi | "Tutar 50.000 TL üstündeyse üst onaya git" |
| Teknik karşılık | Condition Task — expression evaluation ile route seçimi |
| İlgili sayfa | Tasks |
Konfigürasyon (Configuration)
İş kurallarının kod yerine ayar/tanım olarak belirlenmesi. Değişiklik için yeniden geliştirme gerekmez.
| İş perspektifi | "Onay eşiğini 50.000'den 75.000'e çıkar" — kod yazmadan |
| Teknik karşılık | Workflow/Task definition — JSON/YAML bazlı tanım dosyaları |
M
Multi-Tenant (Çok Kiracılı)
Tek bir platform örneğinin birden fazla müşteri/organizasyon (tenant) tarafından izole şekilde kullanılması. vNext SaaS hedefinde multi-tenant mimari benimser; verileri ve runtime'ları tenant bazında ayrıştırır.
| İş perspektifi | "Aynı vNext örneği farklı bankaları/şirketleri ayrı ayrı barındırabilir" |
| Teknik karşılık | Multi-tenant — multi-schema, domain izolasyonu |
| İlgili sayfa | Ürün Yönü ve Sınırlar |
O
Olay (Event)
Sistemde bir şey olduğunda yayınlanan bildirim. Diğer sistemler bu olayı dinleyerek tepki verir.
| İş perspektifi | "Müşteri aktif edildi → CRM'e bildir, hoşgeldin SMS'i at" |
| Teknik karşılık | PubSub Event — Dapr pub/sub üzerinden yayınlanan mesaj |
| İlgili sayfa | DaprPubSub Task |
OpenTelemetry
Distributed tracing, structured logging ve metrics için açık standart. vNext bileşenleri arasında uçtan uca takibi sağlayan korelasyon altyapısıdır.
| İş perspektifi | "Müşteri başvurusu hangi servisten geçti, hangi adımda yavaşladı?" |
| Teknik karşılık | OpenTelemetry — traces, logs, metrics standardı |
| İlgili sayfa | Yetenekler |
Orchestration API
vNext'in istemci-yönlü (client-facing) API host'u. Workflow başlatma, instance sorgulama, transition tetikleme gibi operasyonlar bu servis üzerinden yapılır.
| İş perspektifi | "Mobil uygulamadan başvuru başlatmak için hangi servise gidiyoruz?" |
| Teknik karşılık | BBT.Workflow.Orchestration.HttpApi.Host |
| İlgili sayfa | Architecture |
R
Release Notes
Her sürümle yayımlanan, eklenen/değişen/kaldırılan özelliklerin ve migration notlarının yer aldığı dokümantasyon. vNext'te her sürüm için release notes standardı önerilir.
| İş perspektifi | "Bu sürümde benim için kritik değişiklik var mı?" |
| Teknik karşılık | Release notes — semver ile uyumlu sürüm dokümantasyonu |
| İlgili sayfa | Release Strategy, Blog / Release Notes |
Retry Policy
Geçici hatalarda işlemin idempotent şekilde belirli bir strateji (exponential backoff, sabit gecikme, sınır sayı vb.) ile yeniden denenmesi.
| İş perspektifi | "KKB anlık cevap vermedi; sistem otomatik tekrar deneyecek mi?" |
| Teknik karşılık | Retry policy — task ve worker düzeyinde tanımlı |
| İlgili sayfa | Değer Önerisi |
S
SaaS (Software-as-a-Service)
Yazılımın bir ürün olarak değil, abonelik bazlı bir servis olarak sunulması. vNext'in cloud-native SaaS hedefi, self-service onboarding ve kullanım bazlı ölçeği içerir.
| İş perspektifi | "Sunucu/bakım yükü olmadan vNext'i nasıl kullanırız?" |
| Teknik karşılık | SaaS — multi-tenant, abonelik, self-service |
| İlgili sayfa | Ürün Yönü ve Sınırlar |
Şema (Schema)
Bir akışın kullandığı veri yapısı tanımı. Hangi alanların gerekli olduğunu, veri tiplerini ve doğrulama kurallarını belirler.
| İş perspektifi | "Kredi başvurusu için TC kimlik, tutar ve vade alanları zorunlu" |
| Teknik karşılık | Schema — JSON Schema bazlı veri yapısı tanımı |
| İlgili sayfa | Schema |
V
Versiyon (Version)
Bir akış veya bileşenin sürüm numarası. Değişiklik geçmişini takip eder ve kontrollü geçiş sağlar.
| İş perspektifi | "Eski başvurular v1 kurallarıyla, yeniler v2 kurallarıyla işleniyor" |
| Teknik karşılık | Semantic Versioning (MAJOR.MINOR.PATCH) |
| İlgili sayfa | Versioning |
Görünüm (View)
Bir akış adımında kullanıcıya gösterilecek form veya ekran tanımı.
| İş perspektifi | "Bu adımda operatör başvuru detaylarını ve onay/red butonunu görür" |
| Teknik karşılık | View — UI render tanımı (form alanları, butonlar, aksiyonlar) |
| İlgili sayfa | View |
Z
Zamanlayıcı (Timer)
Belirli bir süre bekleme veya belirli bir zamanda tetikleme mekanizması.
| İş perspektifi | "24 saat içinde cevap gelmezse hatırlat", "Her gece 02:00'de rapor çalıştır" |
| Teknik karşılık | Timer Task — delay veya cron bazlı scheduling |
| İlgili sayfa | Tasks |
Teknik detaylar için her terimin yanındaki "İlgili sayfa" linkini takip edebilirsiniz. Bu sözlük, iş birimleri ile teknik ekipler arasında iletişimi kolaylaştırmak amacıyla hazırlanmıştır.