İş Riskleri ve Azaltım

Bu sayfa, vNext platformu üzerinde süreç tasarlarken ve işletirken karşılaşılan başlıca iş riskleri ile bu risklerin platform ve metodoloji düzeyinde nasıl azaltıldığını özetler. Hedef kitle: ürün sahipleri, iş analistleri, uyumluluk ve operasyon ekipleri.

Risk Haritası

1. Tanım Karmaşıklığı

Risk: Süreçler büyüdükçe akış tanımları okunması zor, bakımı pahalı bir hâle gelebilir. Çok sayıda condition + sub-flow + script kombinasyonu "tanım üzerinde kod yazma" anti-pattern'ine dönüşebilir.

Azaltım stratejileri:

• Rehberler ve şablonlar — yaygın senaryolar (onay zinciri, KYC, raporlama) için referans şablonlar.
• Modülerleştirme — büyük akışları sub-flow ile parçala; her parça tek sorumluluk taşısın.
• Script ölçeği sınırı — script task'larını dar tutar, ağır iş mantığını uygulama servisine taşır.
• Tanım review süreci — yeni workflow'lar code review benzeri bir gözden geçirmeden geçer.

2. Entegrasyon Bağımlılığı

Risk: Süreç, üçüncü taraf veya iç dış sistemlere (KYC servisi, core banking, ödeme switch'i) sıkı bağlıdır. Tek bir kontrat değişikliği birden çok süreci kırar.

Azaltım stratejileri:

• Adapter / kontrat standardizasyonu — dış sistemler ile etkileşim, sabitlenmiş request/response sözleşmeleri üzerinden tanımlanır.
• Dapr building blocks — service invocation, pub/sub, binding, state ve secret store soyutlamaları ile sağlayıcı bağımsızlığı.
• Circuit breaker + retry policy — dış sistem geçici hataları akışı bozmaz, kontrollü yeniden denenir.
• Mock + simülasyon — entegrasyon testleri staging ortamında, sahte servislerle koşturulabilir.

3. Değişiklik Etkisi

Risk: Bir bileşende (workflow, task, schema, function) yapılan değişiklik aktif çalışan instance'ları veya bağımlı süreçleri etkileyebilir.

Azaltım stratejileri:

• Semantic Versioning — her bileşen MAJOR.MINOR.PATCH ile sürümlenir; kırıcı değişiklik MAJOR'a düşer.
• Yan yana sürüm — eski ve yeni sürüm aynı anda çalışabilir; devam eden instance'lar başlatıldıkları sürümü tamamlar.
• Breaking changes disiplini — kırıcı değişiklikler için docs/breaking-changes/ altında resmi duyuru standardı.
• Release notes — her sürümde değişiklik, etki ve migration adımları açıkça belgelenir.
• Geri dönüş (rollback) — sorun çıkan sürümden bir önceki sürüme kontrollü dönüş.

4. Operasyonel Kararlılık

Risk: Yoğun yük, geçici dış sistem arızası veya altyapı kesintisi süreçleri yarıda bırakabilir; mesaj veya işlem kaybı yaşanabilir.

Azaltım stratejileri:

• Inbox/Outbox pattern — gelen olaylar ve giden mesajlar transactional outbox üzerinden idempotent şekilde işlenir.
• Background workers — Inbox/Outbox worker'ları geçici hataları arka planda otomatik yeniden dener.
• Domain izolasyonu — bir domain'in arızası diğer domain'leri etkilemez.
• Health endpoint + metrik — health uçları + persistent metrics (ClickHouse) ile sorun erken tespit edilir.
• Distributed cache (Redis) — sık erişilen tanım/veri için merkezi cache; tek nokta yük baskısı azalır.

5. Uyumluluk ve Denetim

Risk: Düzenleyici (BDDK, MASAK, KVKK, SPK) denetimlerinde "şu işlem ne zaman, kim tarafından, hangi veriyle yapıldı?" sorusu cevapsız kalabilir.

Azaltım stratejileri:

• Audit trail — her transition, her task execution otomatik olarak kayıt altına alınır.
• OpenTelemetry — uçtan uca distributed tracing; korelasyon ID'leri ile süreç tüm bileşenler arasında takip edilir.
• Versiyon kaydı — bir instance'ın hangi tanım sürümüyle çalıştığı kalıcı olarak saklanır.
• Field-level visibility (master schema roles) — hassas veri alanlarına rol bazlı erişim kontrolü.
• Secret yönetimi — credential, API key gibi sırlar Dapr secret store üzerinden merkezi olarak yönetilir.

6. Yetkinlik ve Sahiplik

Risk: Tüm süreç bilgisi BT ekibinde kilitlenirse iş birimleri kendi süreçlerinde söz sahibi olamaz; rotasyon ve büyüme darboğaza dönüşür.

Azaltım stratejileri:

• Citizen developer yaklaşımı — düşük kod / tanım odaklı modelle iş analistleri kendi süreçlerini şekillendirebilir.
• Domain izolasyonu — her iş alanı kendi süreçlerinin sahibi; bağımsız ilerler, bağımsız deploy eder.
• Rehberli onboarding — yeni alan için adım adım kılavuzlar ve örnek paketler.
• Ortak terim sözlüğü — iş ↔ teknik dil eşleştirmesi ile iletişim kaybı azaltılır.

Risk-Azaltım Matrisi

Risk	Olasılık	Etki	Birincil Azaltım	İlgili Platform Mekanizması
Tanım karmaşıklığı	Orta	Orta	Rehber + şablon + sub-flow	Workflow modelleme
Entegrasyon kırılması	Orta	Yüksek	Kontrat standardizasyonu	Dapr building blocks
Versiyon çakışması	Düşük	Yüksek	Semantic versioning + yan yana sürüm	Component versioning
İşlem/mesaj kaybı	Düşük	Yüksek	Inbox/Outbox + retry	Outbox workers
Denetim eksikliği	Düşük	Çok Yüksek	Audit trail + tracing	OpenTelemetry + persistent metrics
Sahiplik yoğunlaşması	Orta	Orta	Citizen developer + izolasyon	Multi-domain runtime

Risk Yönetiminin Sürekliliği

Risk azaltımı tek seferlik bir aktivite değildir. vNext üzerinde aşağıdaki periyodik pratikler önerilir:

• Çeyreklik süreç sağlık taraması — en yüksek hata oranlı ve en uzun süren akışların gözden geçirilmesi.
• Yıllık entegrasyon kontrat review'u — dış sistem sözleşmelerinin güncelliğinin doğrulanması.
• Her release sonrası retrospektif — breaking changes ve migration adımlarının etkinliğinin ölçülmesi.
• Audit log örnekleme — denetim izinin tutarlılığının düzenli olarak doğrulanması.

İlgili Teknik Dokümanlar

• Architecture: /architecture/intro
• Infrastructure: /docs/intro
• Breaking changes: /blog (release notes)
• Security: ilgili Technical bölümleri